معماری سرویس‌گرا (SOA) و تفاوت آن با میکروسرویس‌ها

معماری سرویس‌گرا (SOA) یکی از مفاهیم بنیادین در طراحی سیستم‌های نرم‌افزاری به شمار می‌آید که سال‌هاست به‌عنوان چارچوبی قابل‌اعتماد در توسعه‌ سامانه‌های مقیاس‌پذیر و قابل‌توسعه شناخته می‌شود.

شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که با وجود رشد روزافزون معماری میکروسرویس، چه تفاوت‌هایی میان این دو رویکرد وجود دارد و کدام‌یک برای پروژه یا سازمان شما مناسب‌تر است. اگر در حوزه فناوری، توسعه نرم‌افزار یا حتی تصمیم‌گیری‌های کلان IT فعالیت دارید، شناخت دقیق این دو مدل می‌تواند به شما کمک کند که انتخابی آگاهانه‌تر و کارآمدتر داشته باشید.

در این مقاله از بلاگ آسا، می‌خواهیم با نگاهی دقیق مفاهیم کلیدی معماری سرویس‌گرا را بررسی کنیم و در کنار معرفی اجزای معماری، اهداف آن، مزایا، چالش‌ها و سایر موضوعات مهم، تفاوت‌های آن با معماری میکروسرویس را هم زیر ذره‌بین ببریم.

معماری سرویس‌گرا (SOA) چیست؟

معماری سرویس‌گرا یا به‌صورت کامل‌تر Service-Oriented Architecture (SOA)، روشی در توسعه نرم‌افزار است که بر پایه‌ استفاده از اجزایی مستقل به نام سرویس‌ها شکل گرفته است. هر سرویس در این معماری یک قابلیت مشخص و مستقل از کسب‌وکار را ارائه می‌دهد. در واقع این قابلیت می‌تواند به‌صورت مجزا یا در ترکیب با سایر سرویس‌ها در سیستم‌های مختلف استفاده شود.

به زبان ساده‌تر می‌توان گفت که سرویس یک واحد نرم‌افزاری خودکفا است که وظیفه‌ مشخصی مانند احراز هویت کاربران یا ثبت‌نام بیماران را انجام می‌دهد. این سرویس‌ها می‌توانند بدون توجه به زبان برنامه‌نویسی یا پلتفرمی که در آن ساخته شده‌اند، با یکدیگر تعامل داشته باشند. همین ویژگی باعث می‌شود که سیستم‌های مختلف یک سازمان بتوانند به‌راحتی با هم ارتباط برقرار کنند و عملکردی یکپارچه داشته باشند.

فرض کنید در یک سازمان، چند فرایند تجاری مختلف به قابلیت احراز هویت نیاز دارند. به جای اینکه این قابلیت را برای هر برنامه جداگانه پیاده‌سازی کنیم، تنها یک بار آن را به‌صورت یک سرویس مستقل توسعه می‌دهیم و سپس در هر کجا که نیاز باشد، از همان سرویس استفاده می‌کنیم.

به‌طورکلی SOA راهی هوشمندانه برای ساخت نرم‌افزارهایی است که در حال حاضر قابل‌استفاده هستند و حتی می‌توانند در آینده توسعه پیدا کنند و با فناوری‌های دیگر هماهنگ شوند.

اجزای معماری سرویس‌گرا

برای درک بهتر معماری سرویس‌گرا (SOA)، لازم است با اجزای اصلی آن آشنا شوید. این معماری به‌مانند هر سیستم منظم دیگری، از بخش‌هایی تشکیل شده که هرکدام نقشی مشخصی را بر عهده دارند. در ادامه هرکدام از این اجزا را معرفی می‌کنیم:

۱. سرویس (Service)

سرویس‌ها، هسته اصلی معماری سرویس‌گرا هستند که هرکدام یک کار مشخص مانند احراز هویت کاربر یا محاسبه صورتحساب را انجام می‌دهد. این سرویس‌ها می‌توانند خصوصی (فقط برای استفاده داخلی سازمان) یا عمومی (دسترسی از طریق اینترنت) باشند. نکته مهمی که باید در اینجا بدانید، این است که هر سرویس از سه بخش زیر تشکیل شده است:

• پیاده‌سازی سرویس (Service Implementation): همان کدی است که منطق اصلی عملکرد سرویس را پیاده‌سازی می‌کند. برای مثال، الگوریتمی که وظیفه بررسی اطلاعات ورود کاربران را انجام می‌دهد.
• قرارداد سرویس (Service Contract): توضیح می‌دهد که سرویس چه کاری انجام می‌دهد، چه شرایط و ضوابطی دارد، ممکن است چه هزینه‌ای داشته باشد و سطح کیفیت آن چگونه است.
• رابط سرویس (Service Interface): این همان بخشی است که سیستم‌های دیگر از طریق آن با سرویس ارتباط برقرار می‌کنند. در واقع رابط، نحوه فراخوانی سرویس و تبادل داده‌ها را تعریف می‌کند. جالب اینجاست که کاربر برای استفاده از سرویس، نیازی به شناختن منطق داخلی آن ندارد. (همان‌طور که برای استفاده از یک اپلیکیشن نیازی به دانستن کدنویسی آن ندارید.)

۲. ارائه‌دهنده سرویس (Service Provider)

ارائه‌دهنده همان کسی است که سرویس را ایجاد، نگهداری و منتشر می‌کند. این نقش می‌تواند توسط خود سازمان انجام شود یا توسط شرکت‌های ثالثی که سرویس‌های آماده عرضه می‌کنند. همچنین ارائه‌دهنده مسئول حفظ عملکرد درست سرویس و ارائه اطلاعات لازم برای استفاده از آن است.

۳. مصرف‌کننده سرویس (Service Consumer)

بخش مصرف‌کننده همان سیستم یا برنامه‌ای است که سرویس را درخواست و استفاده می‌کند. این مصرف‌کننده می‌تواند یک اپلیکیشن، یک ماژول داخلی یا حتی یک سرویس دیگر باشد. همچنین برای اینکه چنین تعاملی درست انجام شود، باید قرارداد سرویس بین ارائه‌دهنده و مصرف‌کننده رعایت شود.

۴. رجیستری سرویس (Service Registry)

آخرین بخش SOA، رجیستری یا مخزن سرویس نام دارد که از آن به‌عنوان یک دایرکتوری شبکه‌ای برای ذخیره‌سازی اطلاعات مربوط به سرویس‌ها یاد می‌کنند. با وجود رجیستری، مصرف‌کننده‌ها می‌توانند بدون اینکه از قبل بدانند سرویس کجا یا توسط چه کسی ارائه می‌شود، به‌راحتی سرویس‌های مورد نیاز خود را پیدا کنند.

اصول اساسی معماری سرویس‌گرا

برای پیاده‌سازی معماری سرویس‌گرا (SOA)، دستورالعمل‌های سخت‌گیرانه یا استاندارد واحدی وجود ندارد، اما تجربه پیاده‌سازی‌های موفق نشان داده است که چند اصل کلیدی، پایه و اساس این رویکرد هستند. شناخت این اصول به شما کمک می‌کند درک درستی از نحوه طراحی، توسعه و گسترش سرویس‌ها داشته باشید. در ادامه با ما همراه باشید تا این اصول را معرفی کنیم:

تعامل‌پذیری (Interoperability)

اولین و شاید مهم‌ترین اصل در معماری سرویس‌گرا، قابلیت تعامل بین سرویس‌ها است. در واقع هر سرویس در SOA اسناد توصیفی دارد که عملکرد و شرایط استفاده از آن را مشخص می‌کند. به‌عبارتی ساده‌تر، هر سیستم مشتری (Client) می‌تواند بدون محدودیت پلتفرم یا زبان برنامه‌نویسی، از این سرویس‌ها استفاده کند.

برای مثال، یک فرایند تجاری می‌تواند همزمان از سرویس‌های نوشته‌شده با C# و Python استفاده کند. ازآنجایی‌که سرویس‌ها مستقل عمل می‌کنند، تغییرات در یک سرویس بر دیگر بخش‌های سیستم تاثیری نمی‌گذارد.

اتصال ضعیف (Loose Coupling)

در SOA، سرویس‌ها باید حداقل وابستگی ممکن به یکدیگر داشته باشند. در واقع اگر یکی از سرویس‌ها دچار تغییر شود، این تغییر نباید روی عملکرد سایر سرویس‌ها تاثیر بگذارد. این اصل، با هدف انعطاف‌پذیری بیشتر و کاهش ریسک در توسعه و نگهداری سیستم‌ها مطرح شده است. معمولا سرویس‌ها به‌صورت «بدون‌حالت» (Stateless) طراحی می‌شوند تا اطلاعاتی از تعاملات قبلی را نگه ندارند.

انتزاع (Abstraction)

در این نوع از معماری، کاربران یا مشتریان نیازی به دانستن جزئیات فنی سرویس‌ها ندارند. در واقع، سرویس‌ها به‌صورت جعبه سیاه (Black Box) دیده می‌شوند و فقط اطلاعاتی که برای استفاده از آن لازم است را از طریق قراردادهای سرویس (Service Contracts) یا اسناد توصیفی در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

دانه‌بندی مناسب (Granularity)

سرویس‌ها باید اندازه و محدوده‌ عملکرد مشخص و معقولی داشته باشند. به بیان ساده‌تر، هر سرویس باید تنها یک وظیفه یا فرایند مشخص از کسب‌وکار را انجام دهد. این طراحی به توسعه‌دهندگان امکان می‌دهد تا چند سرویس ساده را کنار هم قرار دهند و بدون نیاز به بازنویسی کد یا ایجاد وابستگی‌های پیچیده، یک سرویس ترکیبی (Composite Service) برای انجام کارهای پیچیده‌تر بسازند.

اهداف معماری سرویس‌گرا

شاید در اینجا با این سوال مواجه شوید که اصلا هدف از استفاده از معماری سرویس‌گرا چیست؟ چرا سازمان‌ها باید وقت، منابع و انرژی خود را صرف طراحی و پیاده‌سازی چنین معماری‌ای کنند؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که SOA فقط یک سبک برنامه‌نویسی یا الگوی مهندسی نرم‌افزار نیست و شما با رویکردی استراتژیک برای مدیریت بهتر چرخه عمر نرم‌افزار (از طراحی و توسعه گرفته تا انتشار، امنیت و نگهداری) مواجه هستید. این معماری تلاش می‌کند تا از طریق سه هدف اصلی، توسعه نرم‌افزار را کارآمدتر، ایمن‌تر و منسجم‌تر کند. در ادامه، این سه هدف را با هم بررسی می‌کنیم:

۱. ساختاردهی سرویس‌ها (Service Structuring)

اولین هدف SOA این است که فرایندها و اجزای نرم‌افزار را به شکل سرویس‌های مستقل و قابل استفاده مجدد تعریف کند. در واقع سرویس‌ها به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که به برنامه‌های دیگر وابسته نباشند و فقط در صورت نیاز استفاده می‌شوند.

این استقلال و انعطاف، به توسعه‌دهندگان کمک می‌کند تا به‌صورت سازگار و استاندارد از این سرویس‌ها در ساخت انواع اپلیکیشن‌ها (بدون آنکه نیاز به نوشتن مکرر کدهای تکراری داشته باشند) استفاده کنند.

۲. انتشار سرویس‌ها (Service Publishing)

هدف دوم، فراهم‌کردن یک مکانیزم شفاف و قابل دسترس برای معرفی و اشتراک‌گذاری سرویس‌هاست. در SOA، هر سرویس با مستنداتی دقیق شامل توضیحات عملکرد، ورودی‌ها، خروجی‌ها و شرایط استفاده، منتشر می‌شود. این کار باعث می‌شود که سایر توسعه‌دهندگان بتوانند به‌راحتی سرویس‌های موجود را پیدا کنند و در پروژه‌های خود به‌کار ببرند.

۳. امنیت و کنترل استفاده (Security & Governance)

سومین هدف SOA، تضمین امنیت در استفاده از سرویس‌هاست. وقتی سرویس‌ها بین سیستم‌های مختلف به اشتراک گذاشته می‌شوند، موضوعاتی مانند احراز هویت، دسترسی و امنیت ارتباطات اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند.
SOA به سازمان‌ها کمک می‌کند تا سیاست‌های امنیتی و نظارتی مشخصی برای استفاده از سرویس‌ها تعریف کنند. این سیاست‌های امنیتی به شکلی است که هر سرویس هم در سطح خود امن باشد و هم ارتباطات بین سرویس‌ها کنترل‌شده و قابل پیگیری باقی بماند.

مزایای استفاده از معمای سرویس‌گرا

احتمالا تا به اینجای مقاله متوجه شده‌اید که این معماری چگونه ساختار پروژه‌های نرم‌افزاری را تغییر می‌دهد، اما سوال کلیدی اینجاست که SOA دقیقا چه مزایایی برای سازمان‌ها و توسعه‌دهندگان به همراه دارد؟ در ادامه، به مهم‌ترین مزایای معماری سرویس‌گرا می‌پردازیم:

• قابلیت استفاده مجدد از سرویس‌ها: هر سرویس، یکبار ساخته می‌شود و می‌تواند بارها در پروژه‌های مختلف استفاده شود. در واقع سازمان‌ها به‌جای نوشتن چندباره‌ یک منطق، از سرویس‌های آماده استفاده می‌کنند و زمان توسعه به‌طور چشم‌گیری کاهش پیدا می‌کند.
• نگهداری و توسعه آسان‌تر: در SOA، سرویس‌ها به‌صورت مستقل از هم عمل می‌کنند. این استقلال باعث می‌شود در صورت نیاز به اصلاح یا به‌روزرسانی یک سرویس، نیازی به دستکاری سایر بخش‌ها نباشد. طبیعتا عدم دستکاری سایر بخش‌ها می‌تواند خطاهای کمتر، هزینه نگهداری پایین‌تر و انتشار سریع‌تر نسخه‌های جدید را به همراه داشته باشد.
• استقلال از پلتفرم و زبان برنامه‌نویسی: یکی دیگر از مزایای کلیدی این معماری، پشتیبانی از تعامل بین سرویس‌هایی است که احتمالا با زبان‌ها یا روی پلتفرم‌های مختلف توسعه یافته باشند. این ویژگی به سازمان‌ها کمک می‌کند که از منابع موجود به‌صورت بهینه استفاده کنند و ترکیب اجزای مختلف سیستم را بدون محدودیت فنی انجام دهند.
• قابلیت اطمینان بالا: ازآنجایی‌که رفع باگ یا بررسی عملکرد در یک ماژول کوچک بسیار ساده‌تر از بررسی یک کد عظیم و پیچیده است، معمولا برنامه‌هایی که بر پایه سرویس‌های کوچک و مستقل ساخته می‌شوند، پایدارتر و قابل اعتمادتر هستند.
• قابلیت مقیاس‌پذیری بالا: در معماری سرویس‌گرا، سرویس‌ها می‌توانند روی سرورهای مختلف اجرا شوند. این ویژگی کمک می‌کند تا در مواقع افزایش حجم پردازش یا کاربران، سیستم بدون افت عملکرد گسترش پیدا کند.
• استانداردسازی فرایندها: SOA با بهره‌گیری از استانداردهای ارتباطی (مانند RPC یا Web Services)، به سازمان‌ها کمک می‌کند تا فرایندهای کسب‌وکار را به شکلی یکپارچه، کنترل‌شده و قابل‌اتکا پیاده‌سازی و اجرا کنند. این استانداردسازی در کنار حاکمیت صحیح، نقش مهمی در ایجاد نظم در سامانه‌های بزرگ دارد.
• افزایش تعامل‌پذیری: استفاده از پروتکل‌های استاندارد در این معماری، تبادل داده‌ها بین سرویس‌ها و کلاینت‌ها را فارغ از زبان برنامه‌نویسی یا سیستم‌عامل، ممکن می‌سازد. این تعامل‌پذیری، یک مزیت کلیدی در سازمان‌هایی با زیرساخت متنوع فناوری است.
• دسترسی بالا به سرویس‌ها: ازآنجایی‌که سرویس‌ها در SOA به‌صورت شفاف و قابل‌جستجو منتشر می‌شوند، استفاده از آن‌ها برای توسعه‌دهندگان آسان و سریع است. این سطح از دسترسی‌پذیری، فرایند توسعه را روان‌تر و هوشمندانه‌تر می‌کند.

مهم‌ترین چالش‌های استفاده از SOA

در حالی‌که معماری سرویس‌گرا مزایای قابل‌توجهی برای توسعه نرم‌افزارهای پیچیده و سازمانی فراهم می‌کند، نباید فراموش کنید که هیچ معماری‌ خاصی بی‌نقص نیست. در واقع اگر سازمانی قصد استفاده از SOA را دارد، باید با چالش‌ها و محدودیت‌های بالقوه آن نیز آشنا باشد تا بتواند برای آن‌ها راه‌حل‌های مناسبی در نظر بگیرد. در این بخش به مهم‌ترین چالش‌هایی که در مسیر پیاده‌سازی و بهره‌برداری از معماری سرویس‌گرا ممکن است با آن‌ها روبه‌رو شوید، اشاره می‌کنیم:

• پیچیدگی در مدیریت و وابستگی بین سرویس‌ها: با اینکه در ابتدا سرویس‌ها مستقل از هم طراحی می‌شوند، اما با گسترش سیستم و تعاملات بیشتر بین آن‌ها، احتمالا شرایطی به‌وجود بیاید که یک تغییر کوچک در یک سرویس، چندین سرویس دیگر را هم تحت‌تاثیر قرار دهد. این وضعیت می‌تواند فرایند نگهداری، اشکال‌زدایی و به‌روزرسانی را پیچیده‌تر کند.
• نقطه ضعف واحد: در بسیاری از پیاده‌سازی‌های SOA، از مفهومی به‌نام Enterprise Service Bus (ESB) استفاده می‌شود. این مولفه نقش واسط مرکزی بین سرویس‌ها را ایفا می‌کند، اما همین مرکزیت می‌تواند به نقطه آسیب‌پذیر سیستم تبدیل شود. اگر ESB دچار مشکل شود، عملا کل سامانه ارتباطی بین سرویس‌ها مختل می‌شود.
• بار پردازشی بالا (High Overhead): در این معماری، هر بار که سرویس‌ها با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند، عملیات‌هایی مانند اعتبارسنجی داده‌های ورودی، بررسی صحت پیام‌ها و امنیت تبادلات انجام می‌شود. این کنترل‌های مکرر (مخصوصا در سیستم‌های بزرگ)، می‌تواند باعث افزایش زمان پاسخ‌گویی و کاهش کارایی کلی سامانه شود.
• مدیریت پیچیده پیام‌ها: در سیستم‌هایی که هزاران یا حتی میلیون‌ها تبادل بین سرویس‌ها انجام می‌شود، مدیریت حجم بالای پیام‌ها می‌تواند به یک چالش جدی تبدیل شود. هماهنگی و ردگیری این پیام‌ها منابع فنی زیادی لازم دارد و حتی می‌تواند احتمال بروز خطا در سیستم را هم افزایش دهد.
• مقیاس‌پذیری محدود در شرایط خاص: با اینکه SOA در حالت کلی از مقیاس‌پذیری خوبی برخوردار است، اما زمانی که سرویس‌ها منابع مشترکی (مانند پایگاه‌داده مرکزی) را استفاده می‌کنند، احتمالا عملکرد سیستم دچار افت شود.همچنین نیاز به هماهنگی بین سرویس‌ها برای دسترسی به این منابع، بار اضافی ایجاد می‌کند و مانع از مقیاس‌پذیری موثر می‌شود.
• هزینه اولیه بالا: پیاده‌سازی معماری سرویس‌گرا نیاز به زیرساخت، طراحی اصولی، مستندسازی دقیق سرویس‌ها و ابزارهای مانیتورینگ و امنیتی دارد. این موضوع می‌تواند در مراحل ابتدایی هزینه‌ها را بالا ببرد.

کاربردهای معماری سرویس‌گرا

معماری سرویس‌گرا سال‌هاست که بی‌سروصدا در حال خدمت‌رسانی به حوزه‌های متنوع است. در ادامه برای اینکه درک بهتری از این معماری پیدا کنید، مهم‌ترین و رایج‌ترین کاربردهای آن را معرفی می‌کنیم:

۱. یکپارچه‌سازی سامانه‌های سازمانی

معمولا در سازمان‌های بزرگ، با مجموعه‌ای از سامانه‌ها و نرم‌افزارهایی روبه‌رو هستید که در دوره‌های مختلف و با فناوری‌های متنوع پیاده‌سازی شده‌اند. SOA کمک می‌کند که این سامانه‌های متفاوت بدون نیاز به بازنویسی کامل آن‌ها، با یکدیگر ارتباط بگیرند و به‌صورت یکپارچه عمل کنند. این قابلیت به سازمان‌ها کمک می‌کند تا هزینه و زمان انتقال اطلاعات را کاهش دهند و چابک‌تر عمل کنند.

۲. نوسازی سامانه‌های قدیمی

یکی از چالش‌های رایج در شرکت‌ها، وجود سامانه‌های قدیمی‌ است که هنوز بخش زیادی از عملیات را پشتیبانی می‌کنند. با استفاده از معماری سرویس‌گرا، می‌توانید قابلیت‌های این سیستم‌های قدیمی را به‌صورت سرویس‌های مستقل در بیاورید و آن‌ها را به نرم‌افزارهای جدید متصل کنید. این کار به حفظ سرمایه‌گذاری گذشته کمک می‌کند و حتی می‌تواند مسیر رسیدن به فناوری‌های مدرن را آسان‌تر و هموارتر کند.

۳. مدیریت فرایندهای کسب‌وکار

در فرایندهایی که نیاز به هماهنگی میان چندین بخش مختلف از سازمان وجود دارد، معماری سرویس‌گرا امکان تعریف و استفاده مجدد از سرویس‌های مرتبط با این فرایندها را فراهم می‌سازد. نتیجه این رویکرد، افزایش بهره‌وری، کاهش خطا و تسهیل در پیاده‌سازی تغییرات سازمانی است.

۴. رعایت قوانین و انطباق با مقررات

در صنایعی مانند بانکداری، بیمه یا سلامت، قوانین و الزامات نظارتی به‌طور مداوم تغییر می‌کنند. SOA کمک می‌کند تا این الزامات در قالب سرویس‌های مجزا پیاده‌سازی شوند. به این ترتیب، سازمان‌ها می‌توانند بدون بازطراحی کل سیستم، تنها بخش‌های مرتبط را به‌روزرسانی کنند.

۵. پشتیبانی از اپلیکیشن‌های موبایل و اینترنت اشیا

شاید برایتان جالب باشد بدانید که وقتی یک اپلیکیشن موبایل از GPS یا دوربین گوشی استفاده می‌کند، در حقیقت دارد از یک سرویس مستقل (درست مطابق با اصول SOA) استفاده می‌کند. این مدل سرویس‌محور در دنیای موبایل، بازی‌های ویدیویی و راهکارهای IoT هم بسیار پرکاربرد شده است.

۶. کاربردهای نظامی و امنیتی

نیروهای نظامی در کشورهای پیشرفته، از معماری سرویس‌گرا برای پیاده‌سازی سامانه‌هایی مانند آگاهی موقعیتی (Situational Awareness) استفاده می‌کنند. این سامانه‌ها باید به‌سرعت به داده‌های مختلف واکنش نشان دهند و SOA امکان این سطح از هماهنگی و انعطاف‌پذیری را فراهم می‌کند.

۷. مدیریت محتوای موزه‌ها و سازمان‌های فرهنگی

در موزه‌ها و نهادهای فرهنگی هم از این نوع معماری برای ایجاد فضای ذخیره‌سازی مجازی و یکپارچه استفاده می‌شود. این رویکرد، به نگهداری بهتر از اطلاعات دیجیتال، سهولت دسترسی و اشتراک‌گذاری محتوای فرهنگی کمک می‌کند.

تفاوت معماری سرویس‌گرا (SOA) با میکروسرویس‌ها

انتخاب معماری بهتر برای کسب‌وکارها و بیزینس‌ها، همواره یک چالش مهم به شمار می‌آید که باید با اطلاعات و دانش دقیق، آن را پشت سر بگذارید. معماری میکروسرویس از آن دسته معماری‌های محبوب است که همواره با معماری سرویس‌گرا مقایسه می‌شود. در واقع بیشتر افراد هنگام انتخاب معماری، با این سوال مواجه می‌شوند که از میان معماری میکروسرویس و سرویس‌گرا، کدام‌یک را انتخاب کنیم؟

معماری میکروسرویس، رویکردی نوین برای طراحی نرم‌افزارها است که در آن، یک برنامه بزرگ به مجموعه‌ای از سرویس‌های کوچک و مستقل تقسیم می‌شود. هر سرویس یک وظیفه‌ مشخص دارد و به‌صورت جداگانه توسعه، استقرار و مدیریت می‌شود. همچنین هرکدام از سرویس‌ها معمولا از طریق API با سایر سرویس‌ها ارتباط برقرار می‌کند.

برای مثال در یک سامانه ثبت‌نام بیماران، بخش «ثبت بیمار جدید» می‌تواند به‌صورت یک میکروسرویس مجزا پیاده‌سازی شود که در پروژه‌های دیگر هم قابل استفاده یا بازنویسی است.

حال که تا حدودی با معماری میکروسرویس هم آشنا شدید، بیایید به سراغ مهم‌ترین تفاوت‌ها آن با SOA برویم. در اینجا با معرفی تفاوت‌های این دو معماری، به شما کمک می‌کنیم انتخاب بهتری انجام دهید.

تفاوت در حوزه‌ معماری (Scope)

در SOA، سرویس‌ها در سطح سازمانی طراحی می‌شوند و هدف آن‌ها اشتراک‌گذاری و استفاده مجدد از سرویس‌ها در کل سازمان است. در معماری میکروسرویس، روی یک برنامه مشخص تمرکز می‌شود و سرویس‌ها در سطح برنامه کاربردی کاملا مستقل عمل می‌کنند.

استفاده مجدد در مقابل استقلال داده‌ها

SOA به‌دنبال استفاده مجدد از سرویس‌ها و داده‌هاست، اما در میکروسرویس‌ها، برای حفظ استقلال، معمولا داده‌ها در داخل هر سرویس نگهداری و حتی تکرار می‌شوند تا از وابستگی جلوگیری شود. البته باید بدانید که این کار باعث پیچیدگی در مدیریت داده‌ها می‌شود.

نحوه ارتباط سرویس‌ها

معمولا در معماری SOA به کمک REST یا SOAP از ارتباط هم‌زمان (synchronous) استفاده می‌شود، اما در میکروسرویس‌ها، ارتباطات بیشتر غیرهم‌زمان (asynchronous) است. این ارتباط از طریق پیام‌رسانی یا مدل‌های publish/subscribe انجام می‌گیرد که در نهایت باعث افزایش پایداری سیستم می‌شود.

تفاوت در مدل داده‌ها، منبع مرکزی در مقابل داده محلی

در معماری سرویس‌گرا، معمولا سرویس‌ها به منبع داده‌ مشترک دسترسی دارند، اما در میکروسرویس‌ها، هر سرویس داده‌های خود را نگهداری می‌کند تا بتواند مستقل عمل کند. البته باید توجه داشته باشید که احتمالا این امر باعث تکرار داده‌ها شود.

تفاوت در مسیر ارتباطی، ESB در برابر API

در معماری SOA، اغلب برای مدیریت ارتباطات از Enterprise Service Bus (ESB) استفاده می‌شود که می‌تواند نقطه شکست واحدی ایجاد کند. در مقابل، میکروسرویس‌ها با استفاده از APIهای سبک‌وزن به‌طور مستقیم با یکدیگر ارتباط می‌گیرند که این امر باعث افزایش پایداری و انعطاف‌پذیری می‌شود.

پیچیدگی مدیریتی

SOA در مقیاس کلان سازمانی می‌تواند با ابزارهای مناسب مدیریت شود، اما معماری میکروسرویس به‌دلیل تعداد زیاد سرویس‌های مستقل، در استقرار، نظارت و مقیاس‌پذیری نیازمند فرایندهای دقیق‌تر است.

حاکمیت داده (Data Governance)

در SOA به‌دلیل استفاده از یک لایه داده مرکزی، حاکمیت داده ساده‌تر و متمرکزتر است. همچنین در این معماری سیاست‌ها و کنترل‌های امنیتی به‌راحتی در کل سازمان اعمال می‌شوند. در طرف مقابل، معماری میکروسرویس داده‌ها را در هر سرویس به‌صورت مستقل نگهداری می‌کند که این امر باعث پیچیدگی در هماهنگی و کنترل داده‌ها می‌شود.

وابستگی بین سرویس‌ها (Coupling)

در معماری سرویس‌گرا، معمولا سرویس‌ها به‌دلیل استفاده از کانال ارتباطی مشترک (ESB)، تا حدی به هم وابسته‌ هستند، اما در میکروسرویس‌ها همچین ویژگی خاصی مشاهده نمی‌شود، در اینجا سرویس‌ها کاملا مستقل و ایزوله هستند و می‌توانند بدون تاثیر بر دیگر سرویس‌ها، تغییر یا مقیاس‌پذیر شوند.

سطح جزئیات سرویس‌ها (Service Granularity)

SOA سرویس‌هایی بزرگ‌تر و جامع‌تر ارائه می‌دهد که اغلب چند وظیفه مرتبط را در یک سرویس واحد جمع می‌کند.در طرف مقابل، میکروسرویس‌ها بسیار ریزدانه و تخصصی هستند و هر سرویس فقط یک مسئولیت محدود دارد.

مقیاس‌پذیری (Scalability)

مقیاس‌پذیری در SOA محدودتر است، زیرا سرویس‌ها منابع مشترکی دارند و به‌دلیل وابستگی به هم، احتمالا در سناریوهای پرترافیک باعث کندی سیستم شود. در مقابل، میکروسرویس‌ها به‌راحتی قابل مقیاس هستند؛ زیرا هرکدام می‌توانند روی سرورهای متفاوت اجرا شوند و توسعه یا افزایش ظرفیت آن‌ها به‌صورت مستقل انجام گیرد.

جمع‌بندی

معماری سرویس‌گرا (SOA) رویکردی ساختاریافته برای توسعه سیستم‌های نرم‌افزاری به‌حساب می‌آید که با هدف افزایش انعطاف‌پذیری، تعامل‌پذیری و استفاده مجدد از سرویس‌ها در سطح سازمانی طراحی شده است.

 منابع

www.aws.amazon.com | www.geeksforgeeks.org | www.techtarget.com | www.crowdstrike.com | www.gem-corp.tech